Το διάβασμα το θεωρούμε συνήθως εισιτήριο για «ξύπνιο» μυαλό: ανοίγει ορίζοντες, καλλιεργεί κρίση, σου στρώνει τον δρόμο προς τη σοφία. Κι όμως, υπάρχει ένα μικρό, ξεροκέφαλο παράδοξο: όσο περισσότερο διαβάζεις, τόσο πιο εύκολα μπορεί να μπερδεύεσαι, να μπλέκεις σε αμφίβολες θεωρίες, να μιλάς με θαυμαστικά εκεί που χρειάζονται αποσιωπητικά — και να αισθάνεσαι μια ανεξήγητη τρυφερότητα για ακροστιχίδες. Καλώς ήρθες στη γλυκιά τρέλα της ανάγνωσης.
Η ειρωνεία του αλφαβητισμού
Έχεις το εργαλείο, έχεις και τη δίψα. Βουτάς σε βιβλία, άρθρα, φυλλάδια, ακόμα και στο πίσω μέρος από το κουτί των δημητριακών. Κάποια στιγμή, όμως, πιάνεις τον εαυτό σου να αναρωτιέται αν η «κατανόηση κειμένου» σου είναι στο επίπεδο ενός γλαστρικού φυτού που επιμένει να βλέπει βορρά ενώ είναι σε νότιο μπαλκόνι. Το πρόβλημα δεν είναι η ανάγνωση — είναι ότι όλα μοιάζουν ενδιαφέροντα και, αν δεν προσέξεις, καταπίνεις αμάσητες και τις ανοησίες μαζί με τα ωραία.
Η παγίδα της «μορφωμενίτιδας»
Γίνεσαι τόσο διαβασμένος, που αρχίζεις να την πατάς από την ίδια σου την ευφυΐα. Διαβάζεις π.χ. πέντε μικροδοκίμια για «υπερτροφές» και ξαφνικά πείθεσαι πως τα τσιπς λάχανου χωρίς γλουτένη είναι αντάξια της θείας πίτσας. Ξεχνάς ότι η γνώση θέλει και έδαφος εμπειρίας για να ριζώσει. Χωρίς αυτή, εύκολα καταλήγεις να διαλέγεις από τον κατάλογο σαν να λύνεται υπαρξιακό ζήτημα: «Μαργαρίτα ή πεπερόνι; Τι λέει η βιβλιογραφία;»
Υπερπληροφόρηση: όταν το πολύ «διάβασε» γίνεται θόρυβος
Η ανάγνωση σήμερα δεν είναι μόνο μυθιστορήματα και δοκίμια. Είναι τίτλοι-παγίδες, ατελείωτα νήματα στα κοινωνικά δίκτυα, «επιστημονικά» άρθρα για τις απόψεις των γατών και θεωρίες συνωμοσίας για σάντουιτς. Η ροή είναι τέτοια που πριν προλάβεις να σκεφτείς, έχεις ήδη καταναλώσει δέκα αντικρουόμενες «αλήθειες». Δεν σε «χαζεύει» η ανάγνωση· σε κουράζει η ποσότητα, σε μπουκώνει το άναρχο μενού.
Το παράδοξο της γνώσης (με ελληνικά λόγια)
- Μαθαίνω πολλά → νομίζω ότι ξέρω για όλα.
- Ξέρω αρκετά → μπερδεύομαι πιο «έξυπνα» (με ωραίες λέξεις).
- Μπερδεύομαι → ψάχνω κι άλλο να ξεμπερδευτώ → μπερδεύομαι περισσότερο.
Ένας φαύλος κύκλος με καλή πρόθεση και κακή επιμέλεια.
Πώς διαβάζεις χωρίς να χάνεις την μπάλα
- Βάλε φίλτρο πηγών. Δύο-τρία μέσα/συγγραφείς που εμπιστεύεσαι και τέλος. Δεν χρειάζεσαι καθετί που κυκλοφορεί.
- Προτίμησε βάθος αντί για θόρυβο. Ένα καλό βιβλίο > δέκα «γρήγορα» άρθρα.
- Σημείωνε και ξανασκέψου. Μολύβι στο περιθώριο, μικρές σημειώσεις, μία-δύο ερωτήσεις «τι πραγματικά λέει εδώ;».
- Δοκίμασε στην πράξη. Η γνώση που δεν περνάει από χέρια/ζωή, μένει θεωρία (και ξεθυμαίνει).
- Μίλα με ανθρώπους, όχι μόνο με σελίδες. Μια καλή κουβέντα αφομοιώνει σε μία ώρα ό,τι δέκα άρθρα σε μία εβδομάδα.
- Άσε χώρο για «δεν ξέρω». Είναι η πιο υγιής πρόταση που έβγαλαν τα ελληνικά.
Μικρές τελετουργίες που βοηθούν
- Αργό διάβασμα μία φορά τη μέρα (15–30′ χωρίς ειδοποιήσεις).
- Ένα ημερολόγιο ανάγνωσης: τι κράτησα σε 3–4 κουκκίδες.
- Κανόνας 24 ωρών: πριν ποστάρω/διαδώσω κάτι «σοκαριστικό», το αφήνω να κατακαθίσει.
- Δίαιτα πληροφορίας: 1–2 μέρες την εβδομάδα χωρίς ειδήσεις/ροές.
Γιατί να συνεχίσεις να διαβάζεις (και πώς να μην «χαζεύεις»)
Το διάβασμα αξίζει γιατί μεγαλώνει τον κόσμο σου. Για να μη σε μικρύνει, χρειάζεται επιλεκτικότητα, ρυθμό και ταπεινότητα. Να θυμάσαι: ο σκοπός δεν είναι να έχεις απάντηση για όλα, αλλά να κάνεις καλύτερες ερωτήσεις και να ζεις καλύτερα με όσα ήδη ξέρεις.
Επίλογος
Διάβαζε, αλλά διάλεγε. Στοίβαζε γνώση, αλλά δοκίμαζέ την στη ζωή. Κι όταν δεις ότι η τσάντα σου γέμισε «σοφίες» που σε ζορίζουν, άσε μερικές κάτω: κράτα λίγες, καλές και δούλεψέ τες. Δεν είναι το διάβασμα το θέμα· είναι το στοχαστικό διάβασμα — ώστε να μη χάσεις ούτε τη λογική σου, ούτε την αγάπη σου για μια καλή πίτσα μαργαρίτα.